Υπάρχει μια περίεργη αίσθηση που πολλοί χρήστες του διαδικτύου δυσκολεύονται να περιγράψουν με ακρίβεια. Μπαίνεις στα κοινωνικά δίκτυα, διαβάζεις σχόλια, βλέπεις, διαφημίσεις, ειδήσεις, βίντεο  αλλά όμως κάτι λείπει. Οι αλληλεπιδράσεις μοιάζουν επαναλαμβανόμενες και προβλέψιμες. Οι «άνθρωποι» υπερβολικά συγχρονισμένοι.

Κάπου εκεί γεννήθηκε και εξαπλώθηκε η θεωρία του «νεκρού διαδικτύου» (Dead Internet Theory): η ιδέα ότι ο παγκόσμιος ιστός, όπως τον γνωρίσαμε, έχει πάψει να είναι ένας ζωντανός χώρος ανθρώπινης αλληλεπίδρασης και έχει μετατραπεί σε ένα οικοσύστημα αυτοματισμών, bots και περιεχομένου που παράγεται από μηχανές.

Η θεωρία, φυσικά, η οποία ξεκίνησε ως περιθωριακή και συνωμοσιολογική σε ανώνυμα διαδικτυακά φόρουμ υποστηρίζει ότι από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 και μετά, το μεγαλύτερο μέρος της διαδικτυακής δραστηριότητας δεν προέρχεται από ανθρώπους, αλλά από αλγόριθμους που μιμούνται την ανθρώπινη συμπεριφορά, διαμορφώνουν τάσεις, κατευθύνουν τη δημόσια συζήτηση και στην πιο ακραία εκδοχή  «κρατούν τους χρήστες απασχολημένους μέσα σε μια ψευδαίσθηση κοινωνικότητας».

Ποια είναι όμως η πραγματική έννοια του όρου «νεκρό» διαδίκτυο;

Ο όρος «νεκρό»  δεν αναφέρεται σε τεχνική κατάρρευση. Το διαδίκτυο λειτουργεί καλύτερα από ποτέ: πιο γρήγορο, πιο αποδοτικό, πιο συνδεδεμένο. Η «απονέκρωση» εδώ είναι ποιοτική και όχι λειτουργική. Σημαίνει ότι η ανθρώπινη αυθόρμητη συμμετοχή, η αίσθηση ότι μιλάς με πραγματικούς ανθρώπους, με απρόβλεπτες αντιδράσεις και αυθεντικές εμπειρίες, υποχωρεί μπροστά σε ένα περιβάλλον μαζικής αναπαραγωγής πρόχειρου περιεχομένου.

Τα δεδομένα πίσω από την εξάπλωση των bots:

Σύμφωνα με διαδοχικές εκθέσεις της Imperva (εταιρεία κυβερνοασφάλειας), το ποσοστό της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης που προέρχεται από bots αυξάνεται σταθερά:

• 2021: Περίπου 42% της συνολικής κίνησης
• 2022: 47,4%
• 2023: 49,6%
• 2024–2025: Για πρώτη φορά, τα bots ξεπερνούν τους ανθρώπους, φτάνοντας περίπου στο 51%
  

  

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το ποσοστό των κακόβουλων bots (malicious bots) αυξάνεται ταχύτερα από τα «καλοήθη». Από περίπου 30% της συνολικής κίνησης το 2022, έφτασαν κοντά στο 37% το 2024–2025. Με απλά λόγια: πάνω από το ένα τρίτο των κινήσεων στο διαδίκτυο είναι κακόβουλες μηχανές.

Στα κοινωνικά δίκτυα, το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο. Στο X (Twitter), ανεξάρτητες αναλύσεις ανεβάζουν το ποσοστό bots και μη αυθεντικών λογαριασμών σε διψήφια επίπεδα, ενώ στη Meta εκατοντάδες εκατομμύρια ψεύτικοι λογαριασμοί διαγράφονται κάθε χρόνο. Στο Instagram, η ψευδής δημοτικότητα μέσω αγορασμένων followers αλλοιώνει την πραγματική απήχηση, ενώ το TikTok κατηγορείται για τεχνητή ενίσχυση τάσεων μέσω αυτοματοποιημένης δραστηριότητας.

Το κοινωνικό τίμημα

Η μεγαλύτερη απώλεια δεν είναι τεχνική αλλά υπαρξιακή. Όταν δεν ξέρεις αν μιλάς με άνθρωπο ή με αλγόριθμο, η εμπιστοσύνη διαβρώνεται. Οι συζητήσεις γίνονται πιο κυνικές. Η αίσθηση κοινότητας αποδυναμώνεται. Το διαδίκτυο θυμίζει όλο και λιγότερο δημόσια συζήτηση.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε πολλούς χρήστες δημιουργείται ένα αίσθημα νοσταλγίας για το «παλιό ίντερνετ», όχι επειδή ήταν καλύτερο τεχνικά, αλλά επειδή ήταν πιο ανθρώπινο.

Νεκρό ή αποανθρωποποιημένο;

Το διαδίκτυο δεν είναι κυριολεκτικά νεκρό. Είναι όμως ριζικά μεταλλαγμένο. Οι μηχανές δεν αντικατέστησαν τους ανθρώπους, αλλά τους μιμήθηκαν και σε ορισμένες περιπτώσεις τους επισκίασαν. Η θεωρία του «νεκρού διαδικτύου» υπερβάλλει όταν μιλά για απόλυτο έλεγχο. Επιβεβαιώνεται όμως όταν επισημαίνει ότι η ανθρώπινη παρουσία δεν είναι πια δεδομένη.

Το ερώτημα δεν είναι αν το διαδίκτυο πέθανε. Είναι αν εμείς θα βρούμε τρόπους να το επανα-ανθρωποποιήσουμε — ή αν θα συνηθίσουμε να συνομιλούμε με φωνές που δεν κουράζονται ποτέ, δεν θυμώνουν ποτέ και, τελικά, δεν υπάρχουν.